«تداخل زبانی ناخودآگاه» پدیده‌ای ناشناخته‌ در شعر خاقانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان- زنجان- ایران

2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

10.22084/rjhll.2022.25342.2191

چکیده

خاقانی از زمرة دیرآشناترین شاعران زبان فارسی است. یکی از عواملی که موجب این دیرآشنایی شده، اما تاکنون مورد توجه قرار نگرفته است، «تداخل زبانیِ ناخودآگاه» است که در آثار شاعران و نویسندگان دوزبانه پدید می‌آید. با توجه به اینکه موطن اصلی خاقانی شهر شروان از بلاد آذربایجان است، می‌توان به ترکی بودن زبان مادری او حکم کرد. منظور از تداخل زبانی ناخودآگاه در شعر خاقانی، به کارگیری مضمون‌ها، الگوها و قواعدی از زبان ترکی است که منجر به ایجاد صورت‌های زبانی نامأنوس در شعر وی شده است. در مقالة حاضر به معرفی تداخل زبانی ناخودآگاه در شعر خاقانی در دو گروه پرداخته‌ایم: ترکیب‌هایی که معادل فارسی ندارند، و ترکیب‌هایی که معادل فارسی دارند؛ اما معادل فارسی آنها متفاوت از معادل ترکی است. توجه به این پدیده، دریافت معنای دقیق بسیاری از شعرهای خاقانی را ممکن خواهد ساخت و ابهامات فراوانی را از شعر او خواهد زدود.

کلیدواژه‌ها