ساخت موسوم به فاعل غیرکانونی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه صنعتی شاهرود

چکیده

در این مقاله به بررسی ساخت موسوم به فاعل غیرکانونی می‌پردازیم که در آن مطابقه میان تجربه‌گر و فعل از طریق واژه‌بستی صورت می‌گیرد که میزبان آن سازۀ پیشافعلیست. عدم وجود مطابقۀ کانونی برخی از پژوهشگران را بر آن داشته که تجربه‌گر را مبتدای چپ‌نشان یا برون‌بندی در ساخت مذکور به‌شمار آورند. در این مقاله با به‌کارگیری دستور نقش و ارجاع نشان می‌دهیم که تجربه‌گر در حقیقت یک موضوع درونی برای محمول خود می‌باشد و به دلیل قرار گرفتن در حوزۀ کانون بالقوه یعنی بند، می‌تواند متناسب با شرایط کاربردشناختی جمله، نقش مبتدا یا کانون را ایفاء کند. نیز بر این باوریم که فرض وجود یک رابطۀ ملکی میان واژه‌بست و ساز‌ۀ پیشافعلی ناصحیح می‌باشد چرا که شواهد تاریخی نشان می‌دهند که واژه‌بست در ساخت فاعل غیرکانونی در فارسی امروز، موضوعی با حالت فاعلی در دورۀ فارسی کلاسیک بوده است که در گذر زمان به‌صورت نشانۀ مطابقه باز تحلیل شده است.

کلیدواژه‌ها


-  دبیرمقدم، محمد (1384). پیرامون «را» در زبان فارسی، تجدید چاپ‌شده در دبیرمقدم، پژوهش‌های زبان‌شناختی فارسی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 146-83.
-  راسخ­مهند، محمد (1392). «واژه‌بست‌ها به‌عنوان نشانۀ مطابقۀ فاعلی در فارسی»، مجموعه مقالات نخستین همایش ملی واژه‌بست در زبان‌های ایرانی، به کوشش محمد راسخ‌مهند. تهران: نشر نویسۀ پارسی، 61-78.
-  گلچین‌عارفی، مائده (1390). «بررسی ساخت غیرشخصی در زبان فارسی»، دستور، شمارۀ 7: 162-182.
-  ناتل خانری، پرویز (1365). تاریخ زبان فارسی، جلد دوم، تهران: نشر نو.
-  ناتل خانلری، پرویز (1372). دستور تاریخی زبان فارسی. تهران: انتشارات توس.
-  واحدی لنگرودی، محمد­­مهدی (1385). «بررسی ساخت­های غیرشخصی (قالبی) در چهار گونۀ زبانی»، دستور، شمارۀ 1: 70-34.
-  Barjasteh, Darab (1983). Morphology, syntax and semantics of Persian compound verbs: a lexicalist approach. Ph.D. dissertation, University of Illinois at Urbana-Champaign.
-  Dabir-Moghaddam, Mohammad (1995). “Compound verbs in Persian”, Studies in the Linguistic Sciences,27 (2): 25-59.
-  Dabir-Moghaddam, Mohammad (2018). Non-Canonical Subject Construction in Endangered Iranian Languages: Further Investigation into the Debates on the Genesis of Ergativity. In Endangered Iranian Languages, S. Gholami (ed), 9-40.
-  Dowty, David (1976). Word Meaning and Montague Grammar. Springer.
-  Fleischhauer, Jens & Neisani, Mozhgan (2019). “Adverbial and attributive modification of Persian separable light verb constructions”, Journal of Linguistics, 56 (1): 45-85.
-  Foley, Willam; Van Valin, Robert (1977). “On the viability of the notion of subject in universal grammar”, BLS, 3: 292-320.
-  Foley, William; Van Valin, Robert (1984). Functional Syntax and Universal Grammar. Cambridge: CUP.
-  Ghomeshi, Jila (1996). Projection and inflection: a study of Persian phrase structure. Ph.D. dissertation, University of Toronto.
-  Ghomeshi, Jila (2018). Other approaches to syntax. In The Oxford Handbook of Persian Linguistics, A. Sedighi & P. Shabani-Jadidi (eds), 205-225.
-  Helasvuo, Marja-Liisa & Huumo, Tuomas (2015). Canonical and Non-canonical Subjects in Constructions: Perspectives from cognition and discourse In Subjects in Constructions – Canonical and Non-Canonical, M. Helasvuo & T. Huumo (eds), 1-12. 
-  Jügel, Thomas. & Samvelian, Pollet (2020). Topic agreement, experiencer constructions, and the weight of clitics. In Advances in Iranian Linguistics, R. Larson, S. Moradi & V. Samiian (eds), 137-153.
-  Karimi, Simin (2005). A Minimalist Approach to Scrambling: Evidence from Persian. Berlin: Mouton de Gruyter.
-  Karimi, Yadegar (2013). “Possessor raising and the structure of impersonal complex predicates in Persian”, Lingua, 135 (1): 112-131.
-  Kazeminejad, Ghazaleh (2014). Pronominal complex predicates in Colloquial Persian. MA thesis, University of Kentucky.
-  Keenan, Edward (1976). Towards a universal definition of "subject". In Subject and Topic. Ch. Li (ed), 303–333.
-  Klaiman, Miriam (1988). Affectedness and control: a typology of voice systems. In Passive and Voice, M. Shibatani (ed), 25-84.
-  Lambrecht, Knud (1994). Information Structure and Sentence Form: Topic, Focus, and the Mental Representation of Discourse Referents. Cambridge: CUP.
-  Lambrecht, Kund (2000). “When subjects behave like objects”, Studies in Language, 24 (3): 611-682.
-  Samvelian, Pollet (2018). Specific features of Persian syntax: The Ezafe construction, differential object marking, and complex predicates. In The Oxford Handbook of Persian Linguistics, A. Sedighi & P. Shabani-Jadidi (eds), 226-273.
-  Sedighi, Anoush (2001). Quirky subjects: do they exist in Persian? MA thesis, University of Ottawa.
-  Sedighi, Anousha (2010). Agreement Restrictions in Persian. Leiden University Press.
-  Van Valin, Robert (1993). A synopsis of role and reference grammar. In Advances in Role and Reference Grammar, R. Van Valin (ed), 1-164.
-  Van Valin, Robert D (2000). Functional linguistics. In The Handbook of Linguistics, M. Aronoff & J. Ress‐Miller (eds), 319-336.
-  Van Valin, Robert. & LaPolla, Randy. (1997). Syntax: Structure, Meaning and Function. Cambridge: CUP.
-  Van Valin, Robert (1977). “Ergativity and the universality of subjects”, CLS, 13: 689-706.
-  Van Valin, Robert (2005). Exploring the Syntax-Semantics Interface. Cambridge: CUP.
-  Vendler, Zeno (1967). Linguistics and philosophy. Cornell University Press.
-  Windfuhr, Gernot (1979). Persian Grammar: History and State of Its Study. Berlin: Mouton de Gruyter.