بررسی واژه‌بست‌های ضمیری در گویش خلاری

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

استادیار زبانشناسی دانشگاه یاسوج

10.22084/rjhll.2018.16724.1840

چکیده

پژوهش حاضر به بررسی واژه‌بست‌های ضمیری گویش خلاری، از گویش‌های استان فارس، پرداخته است. در این گویش ضمایر پیوسته، که از نوع واژه‌بست هستند، از نظر نوع و توزیع با گونه فارسی معیار تفاوت دارند. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و از طریق مصاحبه با گویشوران ساکن روستای خلار و نیز شهرستان شیراز انجام شده است. در این مطالعه، سعی شده انواع، توزیع و میزبان‌های واژه‌بست‌ها مورد بررسی قرار گیرند. نتایج نشان داد واژه‌بست‌های ضمیری در این گویش در نقش‌های فاعل، مفعول مستقیم، غیرمستقیم و اضافی کاربرد داشته و به سازه‌های مختلفی از جمله فاعل، مفعول، قید، و غیره متصل می‌شوند. این گویش در سیر تحولی نظام واژه‌بست‌های زبان فارسی در مرحله مجاورت فعل با گرایش غالب نظام پیشافعلی قرار دارد. کاربرد عمدۀ واژه‌بست‌ها و تفاوت مهم این گویش با گونۀ معیار در نقش نشانۀ فاعل در زمان گذشته است که در جایگاه‌های مختلف قبل از فعل واقع می‌شوند.

کلیدواژه‌ها


-  ابن‌حوقل (1345)، صورة الارض، ترجمه جعفر شعار، تهران: نشر بنیاد فرهنگ.

-  ارانسکی، ای. ام (1378). زبان‌های ایرانی، ترجمه علی اشرف صادقی، تهران: انتشارات سخن.

-  اشمیت، رودیگر (1383). راهنمای زبان‌های ایرانی، جلد دوم: زبان‌های ایرانی نو. ترجمه: آرمان بختیاری و دیگران، تهران: ققنوس.

-  بهرامی، فاطمه و رضایی، والی (1392)، «عناصر نمایه مفعولی: واژه‌بست یا نشان مطابقه»، مجموعه مقالات اولین هم‌اندیشی بررسی واژه‌بست‌ها در زبان‌های ایرانی، به کوشش محمد راسخ‌مهند، 99- 79.

-  حامدی شیروان، زهرا؛ شریفی، شهلا و الیاسی، محمود (1395)، «بررسی و توصیف واژه‌بست‌های ضمیری در گویش بهبهانی»، دوماهنامه‌ی جستارهای زبانی، د 7، ش 4، 148- 125.

-  حسینی فسایی، میرزا حسین (1367)، فارسنامه ناصری. تصحیح و تحشیه از منصور رستگار فسایی، جلد 2، تهران: انتشارات امیرکبیر.

-  راسخ مهند، محمد (1388)، «نگاهی رده شناختی به پی‌بست‌های ضمیری در زبان تاتی»، پژوهش‌های زبان‌شناسی، د 1، ش 1، 1-10.

-  راسخ مهند، محمد (1391)، «واژه‌بست‌های ضمیری در گویش رایجی آران و بیدگل»، نامه‌ی فرهنگستان، ویژه‌نامه‌ی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی، ش 1، 161-172.

-  راسخ‌مهند، محمد (1384)، «نشانه مطابقه مفعولی در فارسی»، مجموعه مقالات نخستین همایش انجمن زبان‌شناسی ایران، به کوشش مصطفی عاصی، 285- 275.

-  راسخ‌مهند، محمد (1389)، «واژه‌بست‌های فارسی در کنار فعل»، پژوهش‌های زبان‌شناسی، د 2، ش، 85- 75.

-  رضایتی کیشه خاله، محرم؛ سبزعلی‌پور، جهاندوست (1386)، «ساخت ارگتیو در گویش تاتی خلخال»، مجله ادب‌پژوهی، ش 1، 89-106.

-  شقاقی، ویدا (1376)، «واژه‌بست چیست؟ ایا در زبان فارسی چنین مفهومی کاربرد دارد؟»، مجموعه مقالات سومین کنفرانس زبان‌شناسی، به کوشش یحیی مدرسی، محمد دبیرمقدم، 157- 141.

-  مزینانی، ابوالفضل (1396)، «دستوری شدن واژه‌بست‌های مفعولی زبان فارسی همگام با تحول تاریخی نظام واژه‌بستی آن با استناد به داده‌های گویش مزینانی»، مجلة زبانشناسی و گویش‌های خراسان، ش 16، 132-109.

-  مزینانی، ابوالفضل و شریفی، شهلا (1394)، «بررسی نظام واژه‌بستی ضمیری در تاریخ زبان فارسی و علل تحول آن»، دوماهنامه‌ی جستارهای زبانی، د 6، ش 4، 307- 275.

-  مزینانی، ابوالفضل؛ کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه و گلفام، ارسلان (1392). «پی‌بست‌های ضمیری فارسی میانه و ظهور ضمیرگذاری تکراری در این زبان»، مجموعه مقالات اولین هم‌اندیشی بررسی واژه‌بست‌ها در زبان‌های ایرانی، به کوشش محمد راسخ‌مهند، 123- 99.

-  مزینانی، ابوالفضل؛ کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه و گلفام، ارسلان (1394)، «بررسی واژه‌بست‌های ضمیری گویش مزینانی»، ویژه‌نامه‌ی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی، ش 5، 79-101.

-  مفیدی، روح‌الله (1386)، «تحول نظام واژه‌بستی در فارسی میانه و نو»، دستور 3، 153- 133.

-  هوشمند، مژگان (1396)، «توصیف دستگاه آوایی گویش خلاری»، مجموعه مقالات همایش بین‌المللی میراث زبانی: بخش زبان و گویش رایج، به کوشش پونه مصطفوی.

-  واحدی لنگرودی، محمد مهدی و ممسنی، شیرین. (1384)، «بررسی پی‌بست‌های ضمیری در گـویش دلواری»، گویش‌شناسی، د 1، ش 3، 81- 64.

-  Anderson, S. (2005), Aspects of the Theory of Clitics. Oxford & New York: Oxford University Press.

-  Booij, G. (2005), The Grammar of Words. Oxford: Oxford University Press.

-  Dabir-Moghaddam, M. (2008), “On agent clitics in Balochi in comparison with other Iranian languages”. In: C. Jahani, A. Korn & P. Titus (eds.) The Baloch and others. Linguistic, historical and socio-political perspectives on pluralism in Balochistan. Wiesbaden: Reichert, 83-100.

-  Gerlach, B. (2002), Clitics Between Syntax and Lexicon. Amsterdam & Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.

-  Haig, G., F.  Nemati. (2013), “Clitics at the syntax-pragmatics interface: The case of Delvari pronominal enclitics”. Revised handout, paper held at the ICIL 5, Bamberg, 1-13.

-  Halpern, A. (1995), On the Placement and Morphology of Clitics. Stanford: CSLI Publications.

-  Korn, A. (2209), “Western Iranian Pronominal Clitics”. Orientalia Suecana, Uppsala Universitet, 2009, 58, pp.159-171. <http://uu.diva-portal.org /smash/record.jsf?pid=diva2%3A305500.

-  Spencer, A. (1991), Morphological Theory: An Introduction to Word-structure in Generative Grammar. Blackwell.

-  Zwicky, A. M. (1977), On Clitics. Bloomington, Indiana university Linguistics Club.

-  Zwicky, A. M. (1994), “Clitics'', Encyclopedia of Language and Linguistics, ed. R.E. Asher, Pergamon Press, vol. 2, 571-576.

-  Zwicky, A.M & G.K. Pullum (1983), “Cliticization vs. Inflection: English N’T”. Language. Vol. 59. No. 3, 502-513.