پژوهش های زبان شناسی تطبیقی

پژوهش های زبان شناسی تطبیقی

مجادلۀ آموزش (به) زبان مادری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد گروه زبان‌‌شناسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
10.22084/rjhll.2026.32501.2430
چکیده
در سال‌های اخیر، موجی به راه افتاده و یک مسئلۀ ساختگی به مباحث فرهنگی و اجتماعی زبان فارسی افزوده شده، مبنی بر اینکه در جامعۀ چندزبانی ایران، زبان‌های غیرفارسی، از سوی زبان فارسی مورد ظلم قرار گرفته‌اند. با این‌که افراد معدودی برخلاف این موج حرکت کردند و بر ساختگی بودن تقابل زبان فارسی و زبان‌های محلی تأکید کردند؛ افرادی غیرمتخصص، گاهی ناآگاهانه و گاهی عامدانه بر طبل این تقابل کوبیدند و مسئله‌ای را ساختند که هیچ‌گاه مسئله جامعۀ ایرانی نبوده است. این بحث نیازمند تحلیل زبان‌شناختی، حقوقی، آموزشی و تاریخی است و فقط با دامن زدن به احساسات جمعی و توسل به شعارهای غیرعلمی نمی‌توان ابعاد واقعی موضوع را مشخص کرد. این نوشتۀ مختصر سعی بر تحلیل زبان‌شناختی این بحث دارد. در این مقاله استدلال‌هایی مطرح شده که نشان می‌دهد وجود زبان فارسی به‌عنوان زبان میانجی در جامعۀ ایران لازم است، این لزوم هیچ‌گاه از سر اجبار نبوده است، هیچ زبان دیگری از مجموعۀ زبان‌های ایرانی این توانایی را ندارد و در نهایت زبان فارسی در جایگاه و وضعیت زبان مادری برای تمام ایرانی‌ها است. در همین شماره از مجله، سه مقاله به ابعاد حقوقی، آموزشی و تاریخی این موضوع نیز پرداخته‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

- احمدی‌پور، طاهره (1390). «به سوی چارچوب سیاست زبانی ملی». زبان‌شناخت، پژوهشکدۀ علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال دوم، شمارۀ اول: 1-16.
- بالو، فرزاد (1403). روشنفکران ایرانی و مسئلۀ زبان. تهران: طرح نو.
- خالق‌پناه، کمال و سنائی، علی (1399). «سیاست‌های زبانی و زبان‌های اقلیت: واکاوی جایگاه زبان‌های اقلیت در نظم فرهنگی-زبانی ایران مدرن (از 1285 هـ.ش تا امروز)». فصلنامۀ زبان‌شناسی اجتماعی، دورۀ 3، ش 4: 67-77.
- رنانی، محسن (1395). «قتل زبان مادری و تخریب توسعه در ایران»، پیام محسن رنانی به دومین همایش توسعۀ عدالت آموزشی، 29 آذر.
- داوری اردکانی، نگار (1392). جامعه شناسی زبان: برنامه ریزی زبان فارسی و نگرش های زبانی. تهران: نشر جامعه شناسان.
- سارلی، ناصرقلی (1378). زبان فارسی معیار. تهران: نشر هرمس.
- مدرسی، یحیی (1388). «تحولات اجتماعی-سیاسی و زبان‌های ملی». فصلنامة تحقیقات فرهنگی ایران. 2(1): 1-20.
-  Amanat, A. (2012). Introduction. In: Amanat, A., Vejdani, F. (eds) Iran Facing Others. Palgrave Macmillan, New York. https://doi.org/10.1057/9781137013408_1
-  Cooper, R. L. (1989). Language planning and social change. Cambridge University Press.
-  Cobarrubias, J., & Fishman, J. A. (Eds.). (1983). Progress in language planning: International perspectives (No. 31). Walter de Gruyter.
-  Deumert, A. (2000). Language planning and policy. In R. Mesthrie, J. Swann, A. Deumert, & W. L. Leap (Eds.) Introducing sociolinguistics (pp.384- 418.). Edinburgh: Edinburgh University Press.
-  Ghanbari, H., & Rahimian, M. (2020). “Persian Language Dominance and the Loss of Minority Languages in Iran”. Open Journal of Social Sciences, 8, 8-18. https://doi.org/10.4236/jss.2020.811002
-  Karimzad, Farzad (2018). Language Ideologies and the Politics of Language: Azerbaijanis in Iran. In Madina Djuraeva, & Francois V. Tochon (Eds.), Language Policy or the Politics of Language: Re-imagining the Role of Language in a Neoliberal Society. Blue Mounds, WI: Deep University Press, pp. 53-74.
-  Mohammadpour, Ahmad (2024). The Invention of Iran: From ‘Iranianness’ to ‘Persianness’, Asian Studies Review, DOI: 10.1080/10357823.2024.2355110 
-  Navab Daneshmand, Giulia (2024). “The Politics of Persianization in Pahlavi Iran: A Study of Kurdish Cultural Discrimination”, Maydan: rivista sui mondi arabi, semitici e islamici 4. 69-94. https://rivista.maydan.it/maydan-vol-4/pubblicazioni/
-  Rahimi Bahmany L. (2024) “Monolingualism in Iran: The Politics of Writing in Azeri Turkish”. Iranian Studies. 57(2):329-334. doi:10.1017/irn.2024.9
-  Salmani Nadoushan, Mohammad Ali (2024). “Language colonization or lingua franca? Demystifying the status quo of Persian”. International Journal of Language Studies, 18(2): 63-90. DOI: 10.5281/zenodo.10468010
-  Sheyholislami, Jaffer (2019). “Language as a problem: language policies and language rights in Kurdistan-Iran”. Etudes Kurdes 13: 95-129.
-  Soleimani, K., & Mohammadpour, A. (2019). “Can non-Persians speak? The sovereign’s narration of “Iranian identity””. Ethnicities, 19(5): 925 947. 
-  Tollefson, J. W. (1991). Planning language, planning inequality. New York: Longman.
-  Vaziri, M. (1993). Iran as imagined nation: The construction of national identity. Paragon House.
-  Zia-Ebrahimi, R. (2016). The emergence of Iranian nationalism: Race and the politics of dislocation. Columbia University Press.