تحلیل تطبیقیِ دستور خطِ جدید و پیشینِ فرهنگستان زبان و ادب فارسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان‌شناسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند

2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد زبان‌شناسی دانشگاه بیرجند

10.22084/rjhll.2024.29126.2317

چکیده

در دهه‌های اخیر کتاب‌های چندی با موضوع آیین نگارش و ویرایش فارسی از برخی استادان و صاحب‌نظران زبان فارسی منتشر شده است. در این‌میان تنها شیوه‌نامه‌ای که منعکس‌کننده اجماع نظرات متخصصین حوزه‌های زبان و ادبیات فارسی، زبان‌شناسی و علوم مرتبط بوده است، دستور خط مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی است که نخستین ‌بار در سال 1380 همسو با یکی از وظایف مهم آن سازمان انتشار یافت و «ویراست جدید» آن نیز در اواخر سال 1401 منتشر شد. در پژوهش حاضر سعی بر آن است که با مقایسۀ «نسخۀ پیشین» دستور خط مصوب با «ویراست جدید» آن ضمن بیان برخی امتیازات ویراست جدید بر مواردی از کاستی‌های آن نیز پرتو افکنده شود. نتیجۀ این بررسی‌ تطبیقی نشان داد گرچه ویراست جدید نسبت به نسخۀ پیشین آن در موارد چندی بهبود یافته است، بررسی چند پیشنهاد ارائه شده، موجب کاربردی‌تر شدن آن و انتظار همراهی بیشتر کاربران با آن شیوه‌نامه خواهد شد.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  • احمدی‌نسب، فاطمه و مرضیه سیامک (1394). «بررسی وضعیت کاربرد دستور خطّ فارسی مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی در نشریات برتر پایگاه استنادیِ علوم جهان اسلام»، دستور، ش 11: 188-167.
  • بهمنیار، احمد، (1322). «املای فارسی پیشنهاد به مقام فرهنگستان»، نامۀ فرهنگستان (قدیم)، ش 4: 66-42.
  • جباری‌ حق و پاشا جوادی (1388). «گفت‌وگو با داریوش آشوری»، بخارا، ش 72: 53-46.
  • حق‌شناس، علی‌محد (1356). آواشناسی (فونتیک)، تهران: انتشارات آگاه.
  • خلیلی‌پور، نازنین (1402). «نگاهی به مسئلۀ دستور خط»، جهان کتاب، س 28، ش3: 51-48.
  • ذبیح بهروز، (1363). خط و فرهنگ، تهران: انتشارات فروهر، چاپ دوم
  • رنجبر، ایوب؛ عباس‌پور، جواد؛ ستوده، هاجر و امیرسعید مولودی (1398). «بررسی میزان انطباق رفتار نگارشی نگارندگان و کاربران پایگاه‌های اطلاعات علمی فارسی با دستورالعمل‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ارتباط با پیوسته‌نویسی، نزدیک‌نویسی و جدانویسی کلمات»، کتابداری واطلاع رسانی، ش 87: 187-165.
  • روستایی، محسن (1372). «تغییر لغات و قانون تأسیس فرهنگستان ایران»، گنجینۀ اسناد، س3، ش 12: 45-29
  • سینائی‌فرد، سمیه، (1394). نقد و بررسی شیوه رسم‌الخط کتاب‌های متون نثر دوره کارشناسی دانشگاه پیام نور. پایان‌نامۀ زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور اهواز.
  • صادقی، علی‌اشرف و زهرا زندی‌مقدم (1394). فرهنگ املایی خط فارسی، تهران: نشر آثار فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
  • صادقی، علی‌اشرف، (1353). «دربارۀ ترکیبات ال‌دار عربی در فارسی»، مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، ش 362: 136-129.
  • علی‌نژاد، سیروس و روشن، سیمین (1388). «گفت‌وگو با محمدرضا باطنی»، بخارا، ش 72: 45-23.
  • غلامحسین‌زاده، غلامحسین (1379). «نقد دستور خط فارسی»، نشریۀ علوم انسانی دانشگاه الزهرا، دورۀ 10، ش 34: 125-153.
  • فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دستور خط فارسی (1394). تهران: گروه نشر آثار فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
  • فرهنگستان زبان و ادب فارسی، دستور خط فارسی (1401). تهران: گروه نشر آثار فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
  • قربان‌‌زاده، فرهاد (1400). درست و غلط از دیدگاه زبان‌شناسی، تهران: انتشارات کتاب بهار.
  • مجد، امید (1387). «نقدی بر پیوسته‌نویسی یا جدانویسی کلمات مرکب براساس دستور خط فرهنگستان و پیشنهادهایی تازه برای ساده کردن و تجمیع آنها»، بهار ادب، س1، ش 1: 87-84.
  • مدرس خیابانی، شهرام (1397). «آسیب‌شناسی نگارشی زیرنویس‌ها در شبکه‌های تلویزیونی خبر و آی‌فیلم: پژوهشی پیکره بنیاد»، نشریۀ رسانه‌های دیداری و شنیداری، دورۀ 11، ش 27: 61-32.
  • معصومی همدانی، حسین (1381). «خط فارسی و رایانه»، نشر دانش، س 19، ش 2: 6-2.
  • ناتل خانلری، پرویز (1324). «مسأله اصلاح خط فارسی»، ماهنامۀ سخن، س 2، ش4: 247-242
  • ناصح، محمدامین (1383). «نگاهی به پایان‌نامه‎‌های دانشگاهی در زمینۀ خط فارسی»، نامۀ فرهنگستان، ش 23: 50-47
  • وبگاه بولتن نیوز (1399). عطش تغییر خط فارسی. https://www.bultannews.com/fa/news/692569
  • وبگاه خبرگزاری ایسنا (1391). پیشنهاد میرجلال‌الدین کزازی برای حل دشواری‌های خط فارسی. https://www.isna.ir/news/91110100197
  • وبگاه خبرگزاری ایسنا (1391). حرف‌های بحث‌برانگیز کوروش صفوی دربارۀ خط فارسی. https://www.isna.ir/news/91110703827
  • وبگاه خبرگزاری ایسنا (1391). محمد دبیرمقدم: هرگونه دخل و تصرف در خط فارسی عیب دارد. https://www.isna.ir/news/91113018330
  • وبگاه خبرگزاری تسنیم (1402). توضیح حدادعادل درباره لجبازی با رسم‌الخط فارسی. https://www.tasnimnews.com/fa/news/1402/02/18/2891613
  • وبگاه خبرگزاری فارس (1387). ابوالحسن نجفی: رسم‌الخط امروز یک بلبشوی واقعی است. https://www.farsnews.ir/amp/8704250387
  • وبگاه مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی (1395). زبان‌شناسی، ویرایش و رسم‌الخط زبان فارسی در گفت‌‌وگو با استاد احمد سمیعی گیلانی https://www.cgie.org.ir/fa/news/128670
  • وبگاه مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی (1396). گفت‌و‌گو با کوروش صفوی دربارۀ ایدۀ تغییر خط فارسی. https://www.cgie.org.ir/fa/news/212625

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار