آگامبن، تجربۀ زبان و مسئلۀ کودکی: در باب مراتب و ناسازه‌های مفهوم «زبان ناب»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان و ادبیات فرانسه دانشگاه بوعلی سینا

10.22084/rjhll.2025.30766.2368

چکیده

«تجربۀ زبان چگونه چیزی است؟ چگونه می‌توان به تجربه‌ای دست زد که موضوع آن نه چیزها، بل خود زبان باشد؟ و در قلمرو زبان، کدام تجربه می‌تواند بدون عبور از دلالت این یا آن گزاره، تنها بر وجود محض زبان، بر امر محض صحبت کردن فرود آید؟ [...] پرسش‌های اخیر یگانه محرک تفکر و محمل کل نوشته‌ها و نانوشته‌های من بوده‌اند». این را جورجو آگامبن در سال 1989 و در دیباچۀ کتاب کودکی و تاریـخ می‌گوید. تأملات نویسنده بر وجود محض زبان پیرامون انگاره‌ای چون «زبان محض» یا «زبان ناب» می‌چرخند که او تجلی‌های آن را از یک سو در دیدار کودک با زبان و از سوی دیگر در فلسفه‌های کانت، هایـدگر، بنیامین و دیگران بررسی می‌کند. شباهت شگرفی که آگامبن میان تجربه‌های زبانی فیلسوف و کودک می‌بیند مانع نمی‌شود که بر برخی ناسازه‌ها در تعاریف او از زبان ناب درنگ کنیم.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


بسیاری از آثار آگامبن و ترجمه‌های آن‌ها چندین بار تجدید چاپ شده‌اند. ترتیبی که در زیر می‌آید ترتیب نشر نسخه‌های اصلی یا چاپ اول ترجمه‌ها نیست. در عوض، برای هر اثر، اعم از کتاب و مقاله و کنفرانس، سال نخستین ارائه را ذکر کرده‌ایم. غالب منابع ما ترجمه‌های فرانسوی آثار آگامبن بوده‌اند. احتمال خطا در این ترجمه‌ها اندک است. اما برای برخی تطبیقات واژگانی، ناگزیر از رجوع به نسخه‌های ایتالیایی بوده‌ایم. در این موارد، مشخصات کامل منابع را یک بار به ایتالیایی و یک بار به فرانسه آورده‌ایم.
 
Œuvres de Giorgio Agamben
– (1991). Language and Death. The Place of Negativity, eng. tr. Karen E. Pinkus with Michael Hardt, University of Minesota Press; orig. pub. 1982, Il linguaggio e la morte. Un seminario sul luogo della negatività, Turin: Einaudi.
– (2001). Infanzia e storia. Distruzione dell’esperienza e origine della storia (pdf); ed. orig. 1978, Turin: Eninaudi.
– (2002). Enfance et histoire. Destruction de l’expérience et origine de l’histoire, Paris : Payot & Rivages ; éd. orig. 1978, Turin : Einaudi.
– (2003). Ce qui reste d’Auschwitz. L’archive et le témoin : Homo Sacer III, Paris : Payot & Rivages ; éd. orig. 1998, Quel che resta di Auschwitz, Rome : Nottetempo.
– (2005/1). « Lingua e storia. Categorie linguistiche e categorie storiche nel pensiero di Benjamin » (vers. orig. 1982), in La potenza del pensiero. Saggi e conferenze, Vicenza : Neri Pozza Editore, 37-55.
– (2005/2). Profanazioni, Rome : Nottetempo.        
– (2006/1). « Vocation et voix » (vers. orig. 1980), in La Puissance de la pensée. Essais et conférences, Paris : Payot & Rivages, 67-77.
– (2006/2). « Langue et histoire. Catégories linguistiques et catégories historiques dans la pensée de Walter Benjamin » (vers. orig. 1982), in La Puissance de la pensée, Paris : Payot & Rivages, 33-49.
– (2006/3). « La chose même » (vers. orig. 1984), in La Puissance de la pensée, Paris : Payot & Rivages, 9-22.
 
D’autres références
– Bakhtine, Mikhaïl (1978). Esthétique et théorie du roman, tr. fr. Daria Olivier, Paris :  Gallimard ; éd. orig. 1975, Moscou : Khoudojestvennaïa Literatoura.
– Benjamin, Walter (2000). « Sur le langage en général et sur le langage humain », in Œuvres I, Paris : Gallimard (folio essais), 142-165 ; éd. orig. 1972, Frankfurt : Suhrkamp Verlag.
– Benjamin, W. (2000). « La tâche du traducteur », in Œuvres I, Paris : Gallimard (folio essais), 244-262 : éd. orig. 1972, Frankfurt : Suhrkamp Verlag.
– Derrida, Jacques (1967). De la grammatologie, Paris : Minuit, coll. Critique.
– Foucault, Michel (1966). Les Mots et les choses, Paris : Gallimard (tel).
– Kant, Emmanuel (1905). Critique de la raison pure, tr. fr. A. Tremesaygues et B. Pacaud, Paris : Félix Alcan.
– Meyer, Michel (2005). « Qu’est-ce que la problématologie ? », in Argumentum, n° 4, 7-14, Iasi : AXIS Academic Foundation Press.
– Meyer, M. (2009). De la Problématologie. Philosophie, science et langage, Paris : PUF, coll. Quadrige ; éd. orig. 1986, Bruxelles : Mardaga. 
– Meyer, M. (2017). Qu’est-ce que le questionnement ? Paris : Jean Vrin, coll. Chemins Philosophiques.
– Rabaté, Dominique (1999). Poétiques de la voix, Paris : José Corti.