پژوهش های زبان شناسی تطبیقی

پژوهش های زبان شناسی تطبیقی

دستوری‌شدگی پی‌بست‌های ضمیری در زبان فارسی با نظر بر متون کلاسیک و با رویکردی نقش‌گرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران
2 دانشیار گروه زبانشناسی دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران
3 استاد زبانشناسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران
4 دانشیار زبانشناسی دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران
چکیده
در پژوهش حاضر دستوری‌شدگی پی‌بست‌های ضمیری در زبان فارسی با رویکردی نقش‌گرایانه مورد بررسی قرار گرفت. مقایسۀ وضعیت پی‌بست‌های ضمیری از گذشته تا به امروز نشان داد تنوع میزبان‌های پی‌بست‌های ضمیری در گذشته بیش‌تر بوده‌است. همچنین به دلیل محدود شدن میزبان‌ها در فارسی امروز، جایگاه‌های حضور پی‌بست‌های ضمیری در جمله نیز محدود شده‌است. پس از مقایسۀ وضعیت پی‌بست‌ها، با نظر بر دستور نقش و ارجاع به‌عنوان یکی از رویکردهای نقش‌گرا نشان داده شد که گرایش پی‌بست‌های ضمیری از گذشته تا امروز از جایگاه حاشیه‌ای بند به سمت مرکز و هسته بوده‌ است. این تغییر با ذات و بن‌مایۀ نقش‌گرایی نیز همخوانی دارد. نقش‌گرایان بر این باورند که نیازهای ارتباطی، عوامل بافتی و به عبارت ساده‌تر عوامل برون‌زبانی در شکل‌گیری ساخت نحوی نقش دارند نه عوامل درون‌زبانی. گرایش پی‌بست‌ها از حاشیه به مرکز و هسته در جهت آسان‌تر شدن خوانش متن، جلوگیری از ابهام و سهولت در دریافت پیام رخ داده‌ است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-  حیدری‌زادی، رضا (1387). «تحلیل ضمایر و معرفگی بر مبنای نگرش زبان‌شناسی شناختگرا». پژوهش‌های زبان‌شناسی تطبیقی، شمارۀ 1: 65-83.
-  دبیرمقدم، محمد (1398). زبان‌شناسی نظری؛ پیدایش و تکوین دستور زایشی. ویراست سوم. چاپ دهم. تهران: سمت، ص 29-38.
-  راسخ‌مهند، محمد (1387). «ضمایر تکراری در زبان فارسی». دستور، شمارۀ 4: 183-189.
-  زاهدی، کیوان و خلیقی، محمد و ابوالحسنی، زهرا و گلفام، ارسلان (1391). «ضمایر بازیافتی در زبان فارسی». جستارهای زبانی، شمارۀ 11: 101-122.
-  شفیعی کدکنی، محمدرضا (1381). موسیقی شعر. تهران: آگه، ص24.
-  صفوی، کوروش (1373). از زبان‌شناسی به ادبیات. ج1، تهران: نشر چشمه، ص46.
-  علیپور، مصطفی (1387). ساختار زبان شعر امروز. تهران: فردوس، ص21.
-  کردبچه، لیلا و آقاحسینی، حسین و هاشمی، مرتضی (1394). «جابه‌جایی ضمایر شخصی متصل در شعر معاصر». شعرپژوهی، شمارۀ 25: 105-124.
-  مدرس خیابانی و میرزامحمدعلی (1388). دستور زبان فارسی. تهران: موسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه تهران، دانشگاه مک‌گیل و مجموعۀ انتشارات انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران، صص 43-44.
-  مدرسی، بهرام (1393). «نقش ضمیر در بازنمایی ساخت اطلاع جمله در زبان فارسی». مجموعه مقالات دانشگاه علامه طباطبائی، شمارۀ 332: 143-160.
-  مفیدی، روح‌الله (1386). «تحول نظام واژه‌بستی در فارسی میانه و نو». ویژه‌نامۀ فرهنگستان(دستور)، شمارۀ 3: 152-133.
-  مهاجر، مهران و  نبوی، محمد (1376). به سوی زبان‌شناسی شعر؛ رهیافتی نقش‌گرا. تهران: نشر مرکز، ص 7.
-  مهرآوران، محمود (1388). «بررسی عبارت فعلی در دستور زبان فارسی». فنون ادبی، شمارۀ 1: 127-144.
-  Capone, A. (2013). “The pragmatics of pronominal clitics and propositional attitudes”. Intercultural Pragmatics, 10(3): 459-485.
-  Halliday, M. A. K., & Matthiessen, C. M. (2013). Halliday's introduction to functional grammar. Routledge.
-  Van Valin Jr, R. D. (2005). Exploring the syntax-semantics interface. Cambridge University Press.
-  Van Valin Jr, R. D., & LaPolla, R. J. (1997). Syntax: Structure, meaning, and function. Cambridge University Press.
-  Van Valin, R. D. (Ed.). (2008). Investigations of the syntax-semantics-pragmatics interface. Benjamins.